خلعت قباى پارسى بر قد او تزيين داده ، پوشاند ، و گويد : آن پير عرب را كه تو ديدى بر ما دوش * امروز همان است ، عجم‌وار برآمد تا مغز مغزاى رساله ، و نغز فحواى مقاله ، مطمح عيون و مطرح ظنون تازى و پارسى گردد ، و عرب و عجم ، از مشاهدهء جمال و مطالعهء كمال او ملحوظ و محظوظ باشد ، - ان شاء اللّه تعالى - . و چون به وقت تحليل مركّبات ، و وقوف بر مفردات ، امعان تأمّل ، قرين تعمّق در آن معانى شريفه گردانيد ، مضمون مقاله و فحواى رساله ، مشتمل بر هشت ذكر يافت : 1 . در وصف اصفهان - على سبيل الإجمال - ، 2 . در تفضيل آن بر ساير بلدان - به طريق تفصيل - ، 3 . در حديث گاوخوانى « 1 » و خواصّ و نوادر نواحى آن ، 4 . در محاسن داخلى و خارجى از تعداد مقامات و اماكن و عمارات و تعيين حقوق و متوجّهات قديم الايّام و عصر مترجم ، 5 . در فرمان بردارى اصفهانيان حاكم را ، و قوّت نفس و تأثير همّت ايشان ، و آن‌كه هركس كه قصد ايشان به بدى داشته ، زيانى مالى ، يا مضرّتى نفسى به دو عائد گشته ، 6 . در سلاطين و ملوك و اكابر كه منشأ و منجم ايشان آن‌جا بوده ، 7 . در فصول اربعه و آثار و نتايج آن ، و كيفيت تنعّم و تعيّش اهل بقعه ، مضاف با بعضى نوادر و غرايب كلمات ضعفاى ناس ، مانند زنان و مخانيث و مجانين ، 8 . در وصف مصلّى و كوهچه و اسماء الرّجال ، از فضلا و علما و فلاسفه و فقها و مشايخ و اكابر فضلاى متقدّمان عصر صاحب محاسن ، و بعضى قصائد و اشعار عربى و پارسى در

--> ( 1 ) . [ كذا فى الاصل ] .